به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ وزارت خارجه آمریکا روز گذشته اعلام کرد که این کشور با اعمال برخی معافیت‌های تحریمی، شرایطی را فراهم کرده است که کشورها و شرکت‌های خارجی بتوانند با ایران در پروژه‌های نیروگاه اتمی بوشهر، نیروگاه آب سنگین اراک و راکتور تحقیقاتی تهران همکاری کنند.
برخی از رسانه‌های کشورهای غربی و به‌تبع آنها رسانه‌های داخلی از اقدام دولت آمریکا به‌عنوان «لغو تحریم‌ها» یاد کرده و مدعی شده‌اند که اقدام واشنگتن با هدف نشان دادن حسن‌نیت به ایران جهت تسهیل مذاکرات هسته‌ای در وین صورت گرفته است؛ در حالی که بررسی دقیق‌تر اقدام آمریکا نشان می‌دهد که این ارزیابی صحیح نیست.
اقدامی که دولت آمریکا انجام داده است در واقع رفع تحریم نیست بلکه معافیت‌های مربوط به برخی از همکاری‌های هسته‌ای با ایران را مجدداً احیا کرده است، این معافیت‌ها خردادماه سال ۱۳۹۹، یعنی حدود دو سال بعد از خروج آمریکا از برجام در دوران ریاست‌جمهوری «دونالد ترامپ» لغو شده بود.
با آنکه برخی از رسانه‌های غربی به‌سیاق همیشه تلاش کرده‌اند این اقدام آمریکا را نشانهای از حسن‌نیت طرف‌های غربی در مذاکرات رفع تحریم‌های وین جا بزنند نگاهی عمیق‌تر به برخی واقعیت‌ها نشان می‌دهد که به هیچ عنوان نمی‌توان چنین تعبیری از بازگرداندن این معافیت‌ها ارائه کرد.
برای درک اینکه اقدام جدید دولت آمریکا تا چه‌اندازه با آنچه با انجام اقدامات عملی جهت تضمین مزیت‌های اقتصادی برای ایران از خلال اجرای برجام فاصله دارد یادآوری این نکته کافی است که حتی در دولت ترامپ که برای اجرای تحریم‌های اقتصادی علیه ایران شتابزدگی خاصی داشت، لغو این معافیت‌ها دو سال طول کشید.
همان کاری را کردیم که دولت پیش انجام داد
وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد: معافیت از این فعالیت‌ها برای تسهیل گفت‌وگوها طراحی شده است که برای رسیدن به توافق در بازگشت متقابل به برجام کمک می‌کند و زمینه را برای بازگشت ایران به اجرای تعهداتش فراهم خواهد کرد. این وزارتخانه تاکید کرد: این اقدام همچنین برای کمک به منافع منع اشاعه و ایمنی هسته‌ای ایالات‌متحده و محدود کردن فعالیت‌های هسته‌ای ایران طراحی شده است. وزارت خارجه آمریکا با اعلام این موضوع که این اقدام طبق یک تعهد یا به‌عنوان بخشی از توافق قبلی نیست، افزود آنها همچنان بر همکاری با شرکا و متحدان برای مقابله با طیف گسترده‌ای از تهدیدات ایران متمرکز هستند. وزارت خارجه آمریکا این اقدام را به کنگره نیز اطلاع داده است.
«ند پرایس»، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز شب گذشته در توییتر در واکنش به تلاش‌های برخی مخالفان برجامی در آن کشور درباره «کاهش تحریم‌ها» مجبور شد به این مسئله که گام جدید به‌منزله رفع تحریم نیست اشاره کند. او در توییتر نوشت: «ما به ایران تخفیف تحریمی ارائه ندادیم و تا زمانی که ایران به تعهداتش ذیل برجام برنگردد این کار را نخواهیم کرد. ما دقیقاً همان کاری را کردیم که دولت پیش انجام داد: به شریکان بین‌المللی‌مان اجازه دادیم به مخاطرات فزاینده منع اشاعه‌ای و ایمنی هسته‌ای در ایران رسیدگی کنند.»
آمادگی داریم در صورت آمادگی ایران به توافق بازگردیم
نماینده ایالات متحده آمریکا در امور ایران در مصاحبه با شبکه «سی‌ان‌بی‌سی» با تأکید بر اینکه زمان احیای برجام رو به اتمام است، گفت که در صورت احیای توافق هسته‌ای ایران، واشنگتن تحریم‌های ناسازگار با برجام را رفع خواهد کرد اما تحریم‌هایی که غیرمرتبط با برنامه هسته‌ای ایران است، همچنان حفظ خواهد شد.
وی گفت که زمان برای بازگشت به برجام رو به اتمام است و ادامه داد: «ما به وضوح به ایران گفته‌ایم که تنها چند هفته برای بازگشت به برجام زمان داریم».
مالی با اشاره به این موارد ادامه داد: «هم‌اکنون ما آمادگی داریم در صورت آمادگی ایران به توافق بازگردیم و سهم خود را در لغو تحریم‌هایی که رئیس‌جمهور ترامپ مجددا علیه ایران وضع کرد و با برجام ناسازگاری داشت، ایفا کنیم اما اگر ایران مسیر دیگری را انتخاب کند، ما نیز مجبور می‌شویم مسیر دیگری را در پیش بگیریم تا اطمینان حاصل کنیم ایران به بمب اتم دست پیدا نخواهد کرد. در دیپلماسی باز است».
مالی سپس درباره تحریم‌ها و لغو آنها علیه جمهوری اسلامی ایران گفت: «ما بخشی از تحریم‌ها علیه ایران را حفظ می‌کنیم و این تحریم‌ها ارتباطی به موضوع هسته‌ای ایران ندارد و به رفتار این کشور بازمی‌گردد اما اکثر تحریم‌های ناسازگار با برجام رفع خواهد شد».
چندی قبل آنتونی بلینکن، وزیر خارجه دولت بایدن هم به صراحت گفته بود نمی‌توانیم به ایران درباره تکرار خروج از توافق تضمین بدهیم! او در این باره گفت: «در نظام [حکومتی] ما، نمی‌توان چنین ضمانت سخت و سریعی فراهم کرد. رئیس‌جمهور بایدن می‌تواند با قاطعیت بگوید تا زمانی که ایران به توافق پایبند باشد، در کسوت رئیس‌جمهور چه کاری انجام خواهد داد یا چه کاری انجام نخواهد داد اما ما نمی‌توانیم رؤسای‌جمهوری بعدی را [به انجام کاری] ملزم کنیم».
اقدام آمریکا کاملاً نمایشی است
دبیر شورای عالی امنیت ملی روز گذشته در واکنش به معافیت‌های تحریمی آمریکا در توئیتی نوشت: حق قانونی ایران برای ادامه تحقیق و توسعه و حفظ توانمندی‌ها و دستاوردهای صلح‌آمیز هسته‌ای در کنار تامین امنیت آن در برابر شرارت‌های حمایت شده با هیچ توافقی قابل محدود شدن نیست. علی شمخانی در توئیت دیگری نوشت: انتفاع اقتصادی واقعی، موثر و قابل راستی‌آزمایی ایران، شرط لازم برای شکل‌گیری توافق است و نمایش رفع تحریم اقدامی سازنده تلقی نمی‌شود.
فریدون عباسی، رئیس سابق سازمان انرژی اتمی در واکنش به ادعای اخیر وزارت خارجه آمریکا مبنی بر تعلیق چند تحریم هسته‌ای ایران، اظهار داشت: این اقدام کاملاً نمایشی است، برای آمریکایی‌ها مصرف داخلی دارد و هیچ تأثیری در وضعیت کشورمان ندارد.
رئیس سابق سازمان انرژی اتمی بیان کرد: آمریکایی‌ها اعلام کردند که تحریم نیروگاه بوشهر به حالت تعلیق درمی‌آید. ما خطاب به آنان می‌گوئیم که ایران و روسیه درباره نیروگاه اتمی بوشهر قرارداد نظامی نبستند، بلکه قراردادشان درباره تولید برق است. هدف آمریکا از تحریم نیروگاه بوشهر آن بوده است که ما برق تولید نکنیم اما با قراردادی که بین ایران و روسیه منعقد شده است، ما این کار را انجام می‌دهیم.
عباسی گفت: آمریکا و برخی از کشورهای غربی حساب‌های بانکی ما را بستند، پول به ایران نمی‌آید و ما نمی‌توانیم پول روس‌ها را بدهیم. بنابراین غرب و آمریکا اگر حسن نیت دارند، باید حساب‌های بانکی ایران را باز کنند تا ما مشکلی در زمینه مراودات خود با کشورهای دنیا نداشته باشیم.
آمریکا باید در عمل حسن‌نیت خود را نشان دهد
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران هم روز گذشته درباره اظهارات «رابرت مالی» نماینده ویژه آمریکا در امور ایران مبنی بر اینکه نمی‌توانیم تضمین دهیم که دولت بعدی آمریکا به برجام پایبند باشد و رئیس‌جمهور بعدی این کشور ملزم به اجرای برجام نیست، گفت: درباره مذاکرات وین برای لغو تحریم‌ها، یکی از موضوعات اساسی ما گرفتن تضمین‌های لازم از طرف‌ها بویژه طرف غربی است.
حسین امیرعبداللهیان با اشاره به آنچه هیأت ایران درباره تضمین دنبال می‌کند، تصریح کرد: ما تضمین را در همه سطوح سیاسی، حقوقی و اقتصادی مطالبه کردیم. در بخش‌هایی از آن توافقاتی حاصل شده اما همچنان هیأت مذاکره‌کننده ایران با جدیت اخذ تضمین ملموس از طرف‌های غربی برای پایبندی آنها به تعهداتی که بر مبنای توافق وین حاصل شود را دنبال خواهد کرد.
وی درباره تمدید برخی معافیت‌های تحریمی توسط آمریکا نیز اظهار داشت: ما به طرف‌های آمریکایی از طریق واسطه‌هایی که این روزها پیام‌هایی را منتقل می‌کنند به صراحت گفتیم باید در عمل حسن‌نیت خودشان را نشان دهند. وزیر امور خارجه خاطرنشان کرد: حسن‌نیت در عمل از نظر ما این است که روی زمین اتفاق ملموسی رخ دهد.
بازگشت بدون هزینه آمریکا به برجام است
ابراهیم رضایی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی درباره ادعای برخی رسانه های خارجی درباره توافق در مذاکرات هسته ای اظهار داشت: خبر توافق چند ساله ایران و آمریکا که توسط برخی شبکه‌های مجازی منتشر شده است یک دروغ رسانه‌ای است. این اخبار با هدف جنگ روانی ایجاد و توزیع می شود.
وی افزود: استراتژی آمریکایی‌ها در مذاکرات فعلی بازگشت پوچ و بدون هزینه به برجام است یعنی اول نمی خواهند هیچ هزینه ای بدهند و تحریم‌های موجود را لغو کنند. ثانیاً اگر مفاد توافق نامه را هم امضا کنند نه خود حاضر به عمل به آن هستند و نه تضمین می دهند که دولت بعدی آن را اجرا کند.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس تصریح کرد: منتشر شدن خبرهایی که از رسانه‌های آمریکایی منتشر می‌شود با هدف شرطی سازی فضای جامعه ایران است لذا رسانه‌های داخلی باید هوشیاری داشته باشند که پرداختن به این خبرها موجب بر هم زدن فضای روانی جامعه و شرطی شدن اقتصاد کشور نگردد.
دولت بایدن در بد مخمصه‌ای گیر افتاده است
دولت بایدن با اقدام خود تلاش کرده هم ایران را فریب دهد و هم مخالفان آمریکایی خود را. تیم آمریکایی تلاش دارد با یک حرکت محدود و نمایشی که نام آن امتیاز نیست(!) نبض داخل ایران را بسنجد و مقصر هر گونه شکست احتمالی در روند مذاکرات را ایران جلوه دهد و بگوید ما اراده خود را نشان دادیم! از طرف دیگر، دولت بایدن می‌تواند مخالفان قدرتمند خود در کنگره و دیگر ارکان آمریکا اعم از دموکرات و جمهوری‌خواه را که برای دولت خط و نشانهای زیادی برای واگذاری هرگونه امتیاز تحریمی به ایران و توافق با کشورمان کشیده‌اند به این واسطه خاموش و ساکت کند.
دولت بایدن در بد مخمصه‌ای گیر افتاده است. این را می‌شود به وضوح از اظهارات مقامات آمریکایی فهمید. ایالات متحده به واسطه پیشرفت سریع برنامه هسته‌ای ایران با مشکل زمان مواجه است. از سوی دیگر نمی‌تواند تضمین‌های مورد نظر تهران را بدهد و در آستانه انتخابات کنگره دموکرات‌ها در وضعیت متزلزلی قرار گرفته‌اند و پیروزی جمهوری‌خواهان می‌تواند تیر خلاصی به تلاش‌های دولت بایدن وارد آورد. شکاف و تشتت سنگین در تیم مذاکره‌کننده آمریکایی و دموکرات‌ها که به سطوح بالای دموکرات‌ها نیز تسری پیدا کرده است و منجر به جدایی 3 نفر از تیم اعزامی به وین از جمله ریچارد نفیو و آرین طباطبایی شد را نیز اضافه کرد، بنابراین اگر بایدن و تیم سیاست خارجی‌اش فکر می‌کنند با یک حرکت نمایشی از تمام این مصائب خلاص خواهند شد به نظر می‌رسد در اشتباه هستند.
بنابراین به موازات اینکه از پیشرفت‌ها در مذاکرات وین صحبت می‌شود، صورت‌مساله همچنان پابرجاست: لغو واقعی و عینی تحریم‌ها، راستی‌آزمایی ایران و تضمین‌های سفت و سختی که باید دولت بایدن بدهد. دولت دموکرات اما اگر در وین اختیار واگذاری چنین مواردی را ندارد، ایران مسؤول مشکلات داخلی آمریکا نیست.
گزارش از مسلم خلخال
